Strona główna

Hartowanie stali - rozgrzany element stalowy
KonstrukcyjneNarzędzioweNierdzewneŻeliwa i staliwaAluminium

Gatunki stali bez zgadywania - skład, właściwości, odpowiedniki

Gatunki Stali to encyklopedia stali i stopów pisana okiem inżyniera metalurga: dane wg norm PN-EN, stare i nowe oznaczenia, obróbka cieplna i praktyczne porównania - wszystko, czego potrzebujesz, by trafnie dobrać materiał.

PN
Dane wg norm PN-ENSkłady i właściwości podajemy za normami i kartami materiałowymi - z zakresami, nie „magicznymi” liczbami.
15+
Lat w laboratoriumAutor na co dzień pracuje z próbami rozciągania, twardością i atestami hutniczymi.
1.x
Stare i nowe oznaczeniaSt3S czy S235JR, 45 czy C45 - zawsze podajemy oznaczenia PN, EN i numery materiałowe.
vs
Praktyczne porównania304 vs 316, S235 vs S355 - różnice, które mają znaczenie przy doborze i zakupie.
Szybki kurs

Jak czytać oznaczenia stali

Oznaczenie gatunku to zakodowana metryka materiału. Wystarczy kilka reguł, żeby czytać je jak inżynier.

S235JRStale konstrukcyjneS - stal konstrukcyjna, 235 - minimalna granica plastyczności w MPa, JR - udarność 27 J badana w +20°C.
C45Stale węgloweC - stal niestopowa, 45 - średnia zawartość węgla 0,45%. Klasyka na wały i elementy ulepszane cieplnie.
X5CrNi18-10Stale wysokostopoweX - stal wysokostopowa, 5 - 0,05% węgla, dalej pierwiastki: 18% chromu i 10% niklu. To skład popularnej „304”.
1.4301Numery materiałoweEuropejski numer materiałowy: 1 - stal, 43 - grupa stali nierdzewnych, 01 - kolejny gatunek w grupie.
St3S -> S235JRStare odpowiedniki PNDawne oznaczenia PN mają odpowiedniki w PN-EN, ale „odpowiednik” nie zawsze znaczy „zamiennik 1:1” - decyduje atest.
Autor serwisu

Kto stoi za tymi opracowaniami

inż. Paweł Sokołowski - inżynier metalurg

inż. Paweł Sokołowski

Inżynier metalurg - laboratorium i kontrola jakości stali

Inżynier metalurg z ponad 15-letnim doświadczeniem w laboratorium badań materiałowych i dziale kontroli jakości stali. Na co dzień zajmuje się badaniami własności mechanicznych, analizą składu chemicznego wytopów i oceną zgodności gatunków z normami PN-EN. Więcej w dziale O nas i Zasadach redakcyjnych.

FAQ

Najczęstsze pytania o gatunki stali

Jak sprawdzić gatunek stali?

Najpewniej z dokumentów: atestu hutniczego (świadectwa odbioru wg EN 10204) albo cechowania na wyrobie. Bez dokumentów gatunek ustala się badaniem składu chemicznego - najczęściej spektrometrem stacjonarnym lub przenośnym analizatorem XRF - uzupełnionym o pomiar twardości. Próba iskrowa na szlifierce pozwala doświadczonemu praktykowi jedynie zgrubnie odróżnić grupy stali, nie konkretny gatunek.

Jak odróżnić stal 304 od 316?

Wizualnie się nie da - oba gatunki wyglądają identycznie. Różnica siedzi w składzie: 316 (1.4401) zawiera 2-2,5% molibdenu, którego 304 (1.4301) praktycznie nie ma, dzięki czemu lepiej znosi chlorki i środowiska kwaśne. Rozstrzyga analiza spektrometryczna lub atest; magnes nie pomoże, bo oba są austenityczne.

Czy stal 1.4301 jest magnetyczna? Czy to to samo co A2?

Stal 1.4301 (304) ma strukturę austenityczną, więc w stanie przesyconym jest praktycznie niemagnetyczna - lekkie przyciąganie magnesu może się pojawić po zgniocie na zimno, np. na krawędziach ciętych czy gietych. Oznaczenie A2 na śrubach i nakrętkach odpowiada właśnie tej grupie gatunków, a A4 - gatunkowi 316 z molibdenem.

Czym różni się żeliwo od stali?

Granicą jest zawartość węgla: żeliwo ma go powyżej 2,11%, stal mniej. W praktyce żeliwo jest tworzywem odlewniczym - świetnie tłumi drgania i dobrze znosi ściskanie, ale jest kruche i trudno spawalne. Stal jest plastyczna, spawalna i lepiej pracuje na rozciąganie, dlatego trafia na konstrukcje, wały i blachy, a żeliwo na korpusy, płyty i elementy maszyn.

Jak odróżnić stal S235 od S355?

Po wyglądzie - nie sposób. S235 ma gwarantowaną granicę plastyczności min. 235 MPa, a S355 - 355 MPa; przy tej samej geometrii S355 przenosi wyraźnie większe obciążenia. Rozróżnienie umożliwia atest, cechowanie na wyrobie albo badanie: pomiar twardości daje orientację (S355 zwykle ok. 160 HB wobec ok. 120 HB dla S235), a pewność - próba rozciągania.

Jakie są 3 rodzaje stali?

Najczęściej spotykany podział to stale niestopowe (węglowe), stopowe i nierdzewne (odporne na korozję). W praktyce inżynierskiej równie ważny jest podział według zastosowania: konstrukcyjne, narzędziowe i specjalne - i właśnie w takich przekrojach opisujemy gatunki w naszych działach.

Najnowsze artykuły

Świeże opracowania gatunków

Nowe karty gatunków, porównania i poradniki doboru materiału.

Pierwsze opracowania już wkrótce.